Trương Tuần là một tướng lĩnh nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc. Ông tham gia cuộc chiến chống loạn An Sử giữa thế kỷ 8, nổi danh trong trận Tuy Dương vì tinh thần tận trung với nhà Đường, quyết chiến tới cùng với loạn quân.
Trương Tuần – Tướng lĩnh trung liệt của nhà Đường
Trong lịch sử nhà Đường, giữa khói lửa khốc liệt của loạn An Sử thế kỷ VIII, cái tên Trương Tuần luôn được nhắc đến như biểu tượng của lòng trung liệt và khí tiết bất khuất. Ông không chỉ là một võ tướng giỏi thao lược mà còn là con người hào sảng, trọng danh dự, sẵn sàng lấy cái chết để giữ trọn trung nghĩa với triều đình. Hình ảnh ấy khiến ông trở thành một trong 41 công thần được thờ tại Đế vương miếu do nhà Minh và nhà Thanh xây dựng – nơi tôn vinh những bậc văn võ được đánh giá là tận trung và tài năng bậc nhất qua các triều đại.
Trương Tuần sinh năm 709 tại Nam Dương, Trịnh Châu, nay thuộc Hà Nam, Trung Quốc. Xuất thân trong một gia đình có truyền thống học vấn, ông thi đỗ tiến sĩ vào cuối niên hiệu Khai Nguyên dưới triều Đường Huyền Tông. Thuở đầu làm quan văn, giữ chức huyện lệnh Trấn Nguyên, ông đã nổi tiếng là người có phong độ hào sảng, xử sự cương trực và đặc biệt am hiểu binh pháp. Chính nền tảng học vấn vững vàng ấy giúp ông sau này trở thành một danh tướng kiệt xuất khi thời cuộc đẩy ông vào chiến trận.
Năm 755, An Lộc Sơn khởi binh phản loạn, mở đầu cuộc biến động lớn nhất thời trung Đường. Quân phản loạn nhanh chóng đánh chiếm nhiều vùng trọng yếu ở Hà Nam. Trong cơn binh lửa ấy, Trương Tuần không chọn con đường an thân. Ông tự chiêu mộ hơn một nghìn quân, củng cố thành trì, quyết đứng lên chống lại thế lực đang như chẻ tre.
Tại Ung Khâu, ông thể hiện rõ bản lĩnh của một thống soái mưu lược. Khi quân Yên kéo đến với lực lượng áp đảo, trong thành không khỏi hoang mang. Trương Tuần nhận định đối phương chủ quan vì thấy quân số ít, nên quyết định đánh úp. Ông để một bộ phận giữ thành, còn bản thân dẫn quân tinh nhuệ bất ngờ xông ra. Đòn tập kích táo bạo ấy khiến quân Yên thiệt hại nặng, buộc phải lui binh.
Tinh thần cương quyết của ông còn thể hiện qua việc xử lý những kẻ dao động muốn đầu hàng. Khi kinh thành Trường An thất thủ, Đường Huyền Tông phải chạy vào Thục, nhiều người trong thành nản chí. Trương Tuần giả vờ đồng ý hàng, rồi hôm sau treo hình vua Đường, cùng tướng sĩ bái lạy, sau đó xử chém sáu kẻ chủ hàng để ổn định quân tâm. Hành động ấy cho thấy ông coi trung nghĩa cao hơn sinh mạng, đồng thời hiểu rõ sức mạnh tinh thần trong chiến tranh.
Một trong những mưu kế nổi tiếng nhất của Trương Tuần là kế dùng người nộm thu tên. Sau hơn một tháng giao tranh, trong thành hết sạch tên bắn. Trước tình thế nguy cấp, ông cho làm hơn một nghìn hình nộm mặc áo đen, ban đêm thả xuống thành. Quân Yên tưởng quân Đường tập kích, liền bắn tên như mưa. Đến sáng mới biết trúng kế. Trương Tuần thu lại hình nộm, gom được hàng vạn mũi tên. Mưu kế này khiến người đời sau liên tưởng tới điển tích thuyền rơm mượn tên của Gia Cát Lượng. Tuy khác bối cảnh, nhưng đều cho thấy sự linh hoạt, sáng tạo và khả năng biến nguy thành cơ của bậc kỳ tài quân sự.
Không dừng ở đó, ông còn “tương kế tựu kế”. Khi quân Yên nghĩ ông lại dùng hình nộm, Trương Tuần bí mật chọn 500 cảm tử quân, lợi dụng đêm tối tập kích doanh trại địch, gây thiệt hại nặng nề. Chỉ với hơn một nghìn quân, ông nhiều lần đánh bại lực lượng đông gấp mười, khiến danh tiếng lừng lẫy khắp Hà Nam.
Sau khi rút khỏi Ung Khâu, ông hợp sức cùng Hứa Viễn cố thủ Tuy Dương – vị trí được ví như phên dậu bảo vệ vùng Giang Hoài. Tại đây, quân Yên do Doãn Tử Kỳ chỉ huy đem hơn mười vạn quân vây đánh. Trương Tuần tiếp tục thể hiện tài thao lược. Ông cho quân giả vờ xuất kích rồi rút vào, khiến đối phương mệt mỏi cảnh giác. Ông còn dùng cành sậy làm tên bắn sang để lừa địch rằng trong thành đã cạn vũ khí, dụ Doãn Tử Kỳ ra tiền tuyến. Khi đối phương xuất hiện, bộ tướng Nam Tề Vân bắn một phát trúng mắt trái Tử Kỳ, làm chủ tướng địch trọng thương, quân Yên rối loạn.
Tuy nhiên, chiến tranh kéo dài khiến lương thực cạn kiệt. Dù trong thành từng có sáu vạn hộc lương, việc điều chuyển sai lầm từ bên ngoài khiến nguồn tiếp tế đứt đoạn. Người dân và binh sĩ phải ăn cả vỏ cây, nhiều người chết đói. Trong tình thế ấy, có người khuyên ông phá vây rút lui. Trương Tuần khẳng khái: Tuy Dương là then chốt của Giang Hoài, nếu bỏ thành, quân Yên sẽ tràn xuống phía nam. Ông thà chết cùng thành còn hơn sống mà phụ trách nhiệm.
Tháng 10 năm 757, Tuy Dương thất thủ. Trương Tuần cùng Hứa Viễn và Nam Tề Vân bị bắt. Doãn Tử Kỳ dụ hàng nhưng ông lớn tiếng quở trách, giữ trọn khí tiết. Tương truyền mỗi khi ra trận, ông nghiến răng đến mức gãy chỉ còn ba chiếc – chi tiết thể hiện ý chí sắt đá của một người coi cái chết nhẹ tựa lông hồng khi đại nghĩa lâm nguy. Cuối cùng, ông cùng nhiều tướng sĩ tuẫn nạn.
Cái chết của Trương Tuần gây chấn động triều đình. Đường Túc Tông truy phong ông làm Đại đô đốc Dương Châu. Dù từng có tranh luận về những hành động cực đoan trong cảnh tuyệt lương, phần lớn triều thần vẫn cho rằng công lao và khí tiết của ông xứng đáng được tôn vinh. Người dân Tuy Dương lập miếu thờ, đời sau tiếp tục ghi nhận ông như tấm gương trung liệt.
Chỉ với hơn một nghìn quân, Trương Tuần đã cầm chân trên mười vạn quân Yên suốt thời gian dài, ngăn bước tiến xuống Giang Hoài, góp phần quan trọng vào cục diện chung của cuộc chiến chống loạn An Sử. Ở ông hội tụ đủ phẩm chất của một danh tướng: học vấn uyên thâm, mưu lược linh hoạt, tinh thần cảm tử và lòng trung thành tuyệt đối. Hình ảnh người tướng hào sảng, trọng khí tiết, dùng trí tuệ để bù đắp thế yếu, vẫn còn vang vọng trong sử sách như biểu tượng bất diệt của tinh thần trung nghĩa thời nhà Đường
